نجاشى ، 218 ؛ رجال ، كشى ، 450 ؛ تنقيح المقال ، 3 / 169 ؛ الفهرست ، شيخ طوسى ، 311 ؛ فهرست ، ابن نديم ، 312 ؛ مصفى المقال فى مصنفى علم الرجال ، 421 ؛ معالم العلماء ، 101 ؛ الكافى ، 1 / 87 به بعد و ساير مجلدات ؛ مفسران شيعه ، 78 . تفسير ابن همام صنعانى ، اثر امام حافظ كبير ابو بكر عبد الرزاق ( 126 - 211 ق ) فرزند همام بن نافع حميرى يمانى ، از مفسران و محدثان اماميه . شيخ طوسى او را از اصحاب حضرت صادق ( ع ) شمرده است . و فريقين عامه و خاصه وى را توثيق نموده‌اند و نيز ائمهء مذاهب اسلامى از وى نقل حديث كرده‌اند و در كتب عامه پس از توثيق او اظهار نارضايتى از تشيع وى دارند چون مفسر متجاهر به تشيع خود بود . ذهبى در ميزان الاعتدال مىگويد . « مردى در مجلس و حضور وى نام معاويه را ياد كرد . عبد الرزاق گفت : مجلس ما را با ذكر نام فرزندان ابى سفيان ، آلوده مكن » ( ميزان الاعتدال ، 2 / 610 ) . تفسير ابن همام كه نسخه‌هاى متعددى از آن امروزه در دست است ، كهن‌ترين تفسير شيعى مىباشد كه از گزند حوادث در امان مانده و چند نسخه از اين تفسير در فهرست كتابخانه‌هاى مصر و هندوستان و عراق ذكر شده است . كارل بروكلمان در تاريخ الادب العربى نسخهء مصرى را از فهرست تذكرة النوادر ( 15 ) معرفى كرده است . فرات كوفى از علماى شيعة در عصر غيبت صغرى در تفسير آيهء 81 سورهء طه و نيز در تفسير آيات ديگر از مفسر نقل كرده است . و اين تفسير از جمله تفسيرهائى است كه به شيوهء روائى مىباشد و روايات زيادى را از ابى عروة معمر بن راشد صنعانى بصرى از اصحاب امام جعفر صادق ( ع ) و ديگر اصحاب ائمه ( ع ) هنگام تفسير آيات قرآن كريم نقل مىنمايد . اين تفسير چنانچه كارل بروكلمان اظهار مىدارد در حيدرآباد دكن به چاپ رسيده است . منابع : اعيان الشيعة ، 7 / 471 ؛ الاعلام ، زركلى ، 3 / 353 ؛ البداية و النهاية ، 10 / 265 ؛ تذكرة الحفاظ ،